Jednym z głównych zadań pielęgniarki jest ocena podstawowych parametrów życiowych pacjenta. Należą do nich temperatura ciała, tętno, ciśnienie tętnicze krwi i oddech. Poniżej znajdziesz informacje na temat różnych  parametrów życiowych organizmu.

Spis treści

Podstawowe parametry życiowe

Temperatura ciała

Oddech

Tętno

Ciśnienie tętnicze krwi

Pomiary antropometryczne

Diureza

Saturacja krwi

Ośrodkowe ciśnienie żylne

Szczytowy przepływ wydechowy

Podstawowe parametry życiowe – prezentacja PDF

Podstawowe parametry życiowe człowieka

Pielęgniarka prowadzi samodzielne pomiary podstawowych parametrów życiowych, w tym:

💉temperatury ciała,

💉tętna,

💉oddechu,

💉ciśnienia tętniczego krwi,

💉saturacji,

💉diurezy godzinowej i dobowej,

Pielęgniarka dokonuje również pomiarów:

💉 antropometrycznych (BMI, WHR, WHtR),

💉 grubości fałdów skórno-tłuszczowych,

💉 diurezy godzinowej i dobowej,

💉ośrodkowego ciśnienia żylnego (OCZ),

💉szczytowego przepływu wydechowego (PEF).

Pielęgniarka ocenia wyniki, a w razie nieprawidłowości przekazuje informacje lekarzowi.

Temperatura ciała

U pacjenta hospitalizowanego pomiaru temperatury ciała dokonuje się dwa razy dziennie, w tym rano (w godz. 5:00-7:00) oraz po południu (w godz. 16-17). W podanych godzinach porannych temperatura ciała jest najniższa a popołudniowych najwyższa. U pacjentów w stanie hipotermii, w stanie ciężkim i gorączkujących pomiary temperatury ciała wykonywane są częściej.

Podstawowa temperatura ciała to najniższa wartość temperatury, jaką organizm osiąga w stanie spoczynku. Pomiar wykonuje się zaraz po przebudzeniu, jeszcze przed rozpoczęciem jakiejkolwiek aktywności fizycznej. Nawet jeśli jest mierzona codziennie o tej samej porze, może się różnić od poprzednich wyników o około 0,5°C.

Do pomiarów wykorzystuje się termometry elektroniczne, paskowe, tradycyjne szklane.

Czynniki wpływające na temperaturę ciała

Istnieją czynniki, które wpływają na wartość temperatury ciała. Podane są w tabeli poniżej.

Rodzaj czynnika	Wpływ na temperaturę ciała	Przykłady
Fizjologiczne	Wzrost lub obniżenie temperatury w zależności od aktywności organizmu	Wzrost: wzmożony wysiłek fizyczny, stany emocjonalne (stres, złość, strach, radość), II faza cyklu miesiączkowego, ciąża. Obniżenie: brak lub mały wysiłek fizyczny, zimna kąpiel.
Patologiczne	Wzrost lub spadek temperatury w wyniku chorób i zaburzeń organizmu	Wzrost: infekcje bakteryjne i wirusowe dróg oddechowych, infekcje dróg moczowych, zatrucia pokarmowe, ostre stany zapalne, choroby zakaźne, ciała gorączkotwórcze, choroby zwiększające przemianę materii, urazy ośrodka termoregulacji, oparzenia, reakcje alergiczne. Obniżenie: wstrząs, wyniszczenie organizmu, odwodnienie.
Pomiarowe	Wpływające na dokładność wyniku pomiaru temperatury ciała	Wiek pacjenta, płeć, aktywność fizyczna, pora doby, miejsce pomiaru temperatury, rodzaj termometru.

Metody pomiaru temperatury ciała

Temperaturę ciała mierzy się metodami zewnętrznymi – pod pachą, w pachwinie, bezdotykowo na skórze czoła, skroni oraz wewnętrznymi – w jamie ustnej, przewodzie słuchowym zewnętrznym, odbycie oraz pochwie.

Prawidłowe wartości temperatury ciała są zależne od miejsca pomiaru.

Miejsce pomiaru	Wartość
pod pachą	36,0–37,0°C
w pachwinie	36,0–37,0°C
na czole	36,0–37,0°C
w odbycie	36,5–37,5°C wyższa o 0,5°C niż pod pachą
w jamie ustnej	36,3– 37,3°C wyższa o 0,3°C niż pod pachą
w pochwie	36,3–37,0°C-37,3– 38,0°C w zależności od fazy cyklu o 0,3–1°C wyższa niż pod pachą
w przewodzie słuchowym	0-2 lata – 36,4–38,0°C 3-10 lat – 36,1–37,8°C wiek 11–65 lat – 35,9–37,6°C wiek >65 lat – 35,8–37,5°C

Podział gorączki

Można wyróżnić kilka rodzajów gorączki, w zależności od jej wartości.

Rodzaje gorączki

Rodzaj gorączki	Krótka definicja	Przykłady występowania
Ciągła	Różnica między temperaturą poranną a wieczorną wynosi do 1°C.	Pneumokokowe zapalenie płuc.
Zwalniająca	Różnica między temperaturą poranną a wieczorną wynosi 1–2°C.	Odoskrzelowe zapalenie płuc, reumatyczne zapalenie stawów.
Trawiąca	Różnica między temperaturą poranną a wieczorną wynosi 2–3°C (rano temperatura może być prawidłowa).	Odmiedniczkowe zapalenie nerek, posocznica, zapalenie opłucnej.
Przerywana	Okresy gorączki występują regularnie, na przemian z okresami temperatury prawidłowej.	Zimnica (malaria).
Okresowa	Naprzemienne występowanie stanów gorączki i temperatury prawidłowej w dłuższych odstępach czasu.	Zapalenie pęcherzyka żółciowego, nadczynność tarczycy.

Wartości graniczne

💉42–43°C – powyżej tej temperatury dochodzi do denaturacji białek.

💉–26°C – powoduje porażenie ośrodka oddechowego i naczynioruchowego, prowadzi do śmierci.

Oddech

Oddech zależy od wieku, wysiłku fizycznego, temperatury ciała i chorób współistniejących. Prawidłowa częstość oddechów w spoczynku wynosi około 40–50 na minutę u noworodków i niemowląt, 20–25 na minutę u dzieci oraz 12–20 na minutę u osób dorosłych.

Prawidłowy oddech jest miarowy, średnio głęboki, wykonywany bez wysiłku, bezwonny, niesłyszalny, wydech nieco dłuższy niż wdech.

Parametry oddychania obejmują głębokość i częstotliwość. Na proces oddychania wpływa wiele czynników, w tym:

💉drożność dróg oddechowych,

💉prawidłowa wymiana gazowa w pęcherzykach płucnych,

💉ujemne ciśnienie w jamach opłucnej,

💉praca mięśni wdechowych, wydechowych i wspomagających oddychanie,

💉właściwe funkcjonowanie ośrodka oddechowego w rdzeniu przedłużonym,

💉prawidłowe parametry układu krążenia,

💉zawartość tlenu w powietrzu atmosferycznym na poziomie około 21%.

Na częstość oddechów wpływają zarówno czynniki fizjologiczne, jak i patologiczne. Przyspieszenie oddechu może występować m.in. podczas wysiłku fizycznego, silnych emocji, gorączki czy chorób płuc. Z kolei oddech zwalnia w czasie snu, hiperwentylacji, a także w przypadku zatruć, uszkodzeń mózgu lub obniżenia temperatury ciała.

Typy oddechu

Można wyróżnić kilka typów oddechu, w tym:

💉hipowentylację (zmniejszona wentylacja płuc),

💉hiperwentylację (zwiększona wentylacja płuc),

💉duszność wdechową i wydechową,

💉bradypnoë (oddech zwolniony),

💉tachypnoë (oddech przyspieszony),

💉orthopnoë – objaw chorobowy ze zwiększeniem częstości oddechów.

Czynniki utrudniające oddychanie

Proces oddychania utrudniają miedzy innymi:

💉zmniejszona ilość tlenu w powietrzu wdychanym,

💉nadmierna ilość wydzieliny zalegająca w drogach oddechowych i zmniejszająca drożność,

💉obrzęk błony śluzowej dróg oddechowych,

💉skurcz oskrzeli,

💉dynamiczny ucisk dróg oddechowych,

💉obecność ciała obcego w drogach oddechowych,

💉zwężenie dróg oddechowych,

💉uszkodzenie ośrodka oddechowego.

Cecha oddechu	Opis (najważniejsze informacje)	Przykłady / sytuacje kliniczne
Szybkość oddechu	Zależy od wieku i stanu zdrowia; może być prawidłowa, przyspieszona lub zwolniona.	-Szybki powierzchowny: gorączka, niedokrwistość, choroby płuc. -Szybki głęboki: wysiłek, lęk, kwasica metaboliczna, hipoksja. -Powolny: wzrost ciśnienia śródczaszkowego, zatrucie środkami nasennymi.>35/min lub <10/min – wskazanie do wentylacji.
Rytm oddechu	Prawidłowo miarowy i średnio głęboki; w patologii występują różne typy zaburzeń.	-Cheyne’a-Stokesa: naprzemienne narastanie i zanikanie oddechu, bezdechy. -Kussmaula: głęboki, szybki („gonionego psa”) -Biota: naprzemiennie bezdech i szybkie i głębokie oddechy -Charczący: głęboki, z odrzucaniem głowy. -Przerywany westchnieniami: hiperwentylacja. -Przez usta: przy niedrożności nosa.
Zapach oddechu	Powinien być niewyczuwalny.	Nieprzyjemny: kwasica cukrzycowa (aceton), choroby żołądka, zgorzel płuc, brak higieny jamy ustnej.
Proporcja wdechu do wydechu	Fizjologicznie 2:3.	W astmie wydech wydłużony i utrudniony.
Słyszalność oddechu	Prawidłowo – cichy przepływu powietrza.	Patologicznie: świsty, rzężenia, charczenie, stridor (świst krtaniowy).
Wysiłek mięśniowy w oddychaniu	W zdrowiu – mało widoczny; w chorobie angażowane mięśnie pomocnicze.	W rozedmie – mięśnie brzucha przy wdechu; przy złamaniu żeber lub płynie w opłucnej – oddech paradoksalny.

Pomiar oddechu

💉Pomiar z użyciem zegarka i sekundnika.

💉Mierzenie oddechu przez 1 minutę.

💉Określenie wychylenia klatki piersiowej, ruchu oddechowego, symetrii i kształtu klatki piersiowej.

💉Ocena angażowania innych mięśni podczas oddechu.

💉Analiza częstotliwości (przyspieszony, zwolniony, brak), rytmu (miarowy, brak) i amplitudy.

Tętno (puls)

Tętno to falisty ruch naczyń tętniczych na skutek napełniania krwią naczyń podczas skurczu serca. Badanie w warunkach szpitalnych wykonuje się dwa razy dziennie, razem z pomiarem temperatury ciała.

Miejscem pomiaru są najczęściej obie tętnice promieniowe. Inne możliwe lokalizacje pomiaru obejmują tętnice:

💉szyjne,

💉skroniowe,

💉pachowe,

💉ramienne,

💉łokciowe,

💉udowe,

💉podkolanowe,

💉strzałkowe,

💉piszczelowe tylne,

💉grzbietowe stopy.

Ocenia się napięcie, miarowość i częstość tętna. Prawidłowe tętno jest miarowe, dość wysokie, prawidłowo napięte i jednakowe na tętnicach jednoimiennych.

Wartości tętna zależą od wieku i zazwyczaj wynoszą:

💉u noworodka: 130–140 uderzeń/min.,

💉u dziecka rocznego: 110–130 uderzeń/min.,

💉u młodzieży: 80–85 uderzeń/min.,

💉u osób dorosłych: 66–76 uderzeń/min.,

💉u osób starszych: około 60 lub 90–95 uderzeń/min.

Czynniki wpływające na szybkość tętna

Rodzaj czynnika	Wpływ na tętno	Przykłady
Fizjologiczne	Przyspieszające (tachykardia)	Wiek (noworodek, dziecko, młodzież), stany emocjonalne (stres, złość, radość), wysiłek fizyczny, zmiana pozycji ciała (leżąca/stojąca – różnica do 10 uderzeń/min), używki (alkohol, nikotyna).
Patologiczne	Przyspieszające (tachykardia)	Gorączka (wzrost temperatury o 1°C → +10–20 uderzeń/min), choroby serca (niewydolność, nerwica), hipowolemia (utrata krwi, odwodnienie).
Fizjologiczne	Zwalniające (bradykardia)	Sen, pozycja leżąca, wysoka wydolność fizyczna (u sportowców).
Patologiczne	Zwalniające (bradykardia)	Wzmożone ciśnienie śródczaszkowe (np. guz mózgu), choroby metaboliczne (niedoczynność tarczycy), zatrucia wewnętrzne (mocznica), zatrucia zewnętrzne (np. grzyby, naparstnica).

Siła tętna

Ze względu na siłę, wyróżnia się tętno dobrze napięte, słabo napięte, silnie napięte, chybkie, zwolnione, leniwe, wolne i słabo wyczuwalne; dziwaczne (paradoskalne), naprzemienne.

Rytm tętna (miarowość)

Miarowość tętna polega na ocenie odstępów między poszczególnymi falami. Na miarowość tętna wpływają przyspieszenie i zwolnienie oddechu, używki, zmęczenie i stany patologiczne.

Oddech niemiarowy może wystąpić na skutek zmęczenia i stosowania używek. Niemiarowość całkowita występuje u pacjentów z migotaniem przedsionków. Niemiarowość ekstrasystoliczna to skurcze dodatkowe, które mogą być regularne lub nieregularne. Częstoskurcz napadowy to uderzenia serca powyżej 160 na minutę, które mają nagły początek, trwają kilka dni i ustępują.

Pomiar tętna

Tętno najczęściej ocenia się metodą palpacyjną na tętnicy promieniowej. W stanach zagrożenia życia badanie wykonuje się na dużych tętnicach – szyjnej, udowej lub ramiennej. W przypadku zaburzeń krążenia obwodowego tętno sprawdza się na tętnicy grzbietowej stopy, podkolanowej lub piszczelowej tylnej. Pomiar można również przeprowadzić stetoskopem, po podłączeniu kardiomonitora lub metodą elektroniczną.

💉Badanie wykonuje się z użyciem sekundnika. Pacjent powinien być spokojny w pozycji siedzącej lub leżącej.

💉Palce II, III i IV ręki dominującej (zwykle prawej) układa się wzdłuż przebiegu tętnicy promieniowej.

💉Częstość tętna mierzy się przez 15 sekund i mnoży wynik przez 4.

💉Przy niemiarowości tętna pomiaru dokonuje się przez 60 sekund.

💉Palce II, III i IV prawej ręki można przyłożyć na inne tętnice nadające się do pomiaru.

Ciśnienie tętnicze krwi

Ciśnienie tętnicze krwi (ang. blood pressure – BP) jest zależne od kilu czynników, w tym stanów emocjonalnych, wysiłku fizycznego, używek, temperatury, chorób współistniejących, bólu, wieku i zmienności dobowej.

Do pomiaru dostępne są ciśnieniomierze sprężynowe i elektroniczne (naramienne i nadgarstkowe). Wymiary mankietów do pomiaru BP różnią się w zależności od wieku. Są inne dla noworodków (szer. 4 cm, dł. 8 cm), niemowląt (szer. 6 cm, dł. 12 cm), dzieci (szer. 9 cm, dł. 18 cm) i dorosłych (szer. 10-16 cm, dł. 24-38 cm).

Wyróżnia się cztery metody pomiaru ciśnienia tętniczego krwi.

Metoda pomiaru	Charakterystyka
Osłuchowa	-oparty na metodzie Riva-Rocci i modyfikacji Korotkowa, -osłuchiwanie tonów sfigmomanometrem (mankiet, stetoskop, manometr), -wymaga doświadczenia, -subiektywna ocena osoby mierzącej, -można sugerować się poprzednim wynikiem, -redukcja BP w mankiecie kontrolowana przez mierzącego, -tendencja do zaokrąglania wyników, -brak pamięci i częsty brak kalibracji aparatu.
Oscylometryczna	-pomiar za pomocą elektronicznych aparatów (mankiet i aparat elektroniczny), -oparty na algorytmach, -nie wymaga doświadczenia ani szkolenia, -wolny od subiektywizmu, -nie jest konieczne osłuchiwanie tonów Korotkowa, -brak efektu zaokrąglenia wyniku, -łatwa kalibracja i porównywalność do wzorców, -możliwość wykonania bez cichego otoczenia.
Ambulatoryjne monitorowanie ciśnienia tętniczego (ambulatory blood pressure monitoring – ABPM)	-całodobowy automatyczny pomiar BP i czynności serca co 15–45 min (zależnie od pory dnia), -ocenia skuteczność leków, -wyklucza „nadciśnienie białego fartucha”, -kontroluje BP podczas normalnej aktywności życiowej pacjenta.
Domowe pomiary ciśnienia tętniczego krwi	-uzupełnienie innych pomiarów, -wielokrotne pomiary w naturalnym środowisku pacjenta, -możliwe wykrycie „ukrytego” nadciśnienie, niewykrytego podczas przygodnego pomiaru podczas wizyty lekarskiej.

Zasady pomiaru ciśnienia tętniczego krwi

💉Regularnie, o stałej porze, po min. 5 min. spoczynku.

💉Brak spożywania posiłków, picia kawy i palenia 30 min. przed pomiarem.

💉Pomiar w pozycji siedzącej. Ręka na której dokonywany jest pomiar stabilnie oparta.

💉Plecy powinny być proste, podparte.

💉Stopy ułożone płasko na podłodze, nie skrzyżowane.

💉Miejsce pomiaru – lewe lub prawe ramię.

💉Mankiet przylega do ramienia i znajduje się na wysokości serca.

💉Wysokość ciśnienia u osób z zaburzeniami rytmu serca należy ustalić na podstawie średniej z 3 pomiarów z min. 30 sekundowym odstępem czasu.

💉Aparat nadgarstkowy – mankiet ok. 1 cm powyżej dłoni, nadgarstek wyprostowany, ręka oparta na wysokości serca.

Pomiary antropometryczne

Pomiary antropometryczne pozwalają na ocenę prawidłowości i odchyleń od normy w zakresie wymiarów, budowy, proporcji ciała i stanu odżywienia. Dzielą się na statyczne i dynamiczne.

Rodzaj pomiaru	Charakterystyka
Statyczne	-pozycja nieruchoma stojąca lub siedząca, -wzrost, -długość odcinków części ciała, -szerokość i głębokość, -obwód, -średnica chwytu rękojeści, -kąty między palcami ręki, -współrzędne sklepienia stopy.
Dynamiczne	-wykonywane podczas czynności, -ocena zakresu ruchu w stawach i zasięgu, -kąty odchylenia kończyn górnych i dolnych w górę, dół, prawo, lewo, -kąty odchylenia głowy i skrętu głowy, -kąty skrętu kończyn, -kąty odchylenia podeszwowego i grzbietowego stopy, -kąty odchylenia ręki zaciśniętej na uchwycie cylindrycznym.

Wstępna ocena rozwoju obejmuje pięć pomiarów antropometrycznych – wysokość (długość) i masę ciała, obwód głowy, klatki piersiowej i szyi.

Masa ciała	Waga lekarska
Wielkość ciała	Antropometr
Obwód głowy	Taśma antropometryczna
Obwód klatki piersiowej	Taśma antropometryczna
Obwód szyi	U nasady w najszerszym miejscu

BMI

BMI (ang. body mass index) to iloraz masy ciała i kwadratu wysokości:

BMI = (masa ciała) (kg)/(wysokość ciała)(m2)

WHR

Wskaźnik talia-biodro (ang. waist-hip ratio)

Iloraz obwodu talii (cm) i obwodu bioder (cm). Wartość prawidłowa WHR wynosi dla mężczyzn ≤ 1, a dla kobiet ≤ 0,8. Wskaźnik WHR wyróżnia dwa typy otyłości: gynoidalną (pośladkowoudową) – częściej u kobiet i androidalną (brzuszną) – częściej u mężczyzn.

WHtR

Wskaźnik obwód pasa-wysokość (ang. waist-to-heigth ratio) to iloraz obwodu pasa (cm) i wysokości ciała (cm). Wskaźnik pozwala na wykrycie otyłości brzusznej.

Diureza

Diureza to ocena wydalanego moczu. Minimalna dobowa objętość moczu pozwalająca na usunięcie szkodliwych substancji przemiany materii wynosi 500 ml. Diureza pozwala na wykrycie niewydolności nerek. Prawidłowa diureza godzinowa wynosi 0,5–1 ml/kg m.c./godz.

Na zwiększoną diurezę wpływa spożycie dużej ilości płynów, alkoholu, kawy oraz dieta wysokobiałkowa. Zmniejszona diureza wiąże się ze wzmożoną potliwością oraz niskim spożyciem płynów. Na częstość oddawania moczu wpływają pojemność pęcherza moczowego, czynniki emocjonalne i unerwienie pęcherza. Na objętość moczu wpływają spożywane płyny oraz utrata płynów ze stolcem.

Zaburzenia diurezy prowadzą do chorób nerek, układu krążenia, chorób metabolicznych, endokrynologicznych i nowotworów. Do zaburzeń dierezy zaliczają się:

💉bezmocz (anuria) – poniżej 5–10 ml na godz., poniżej 100 ml na dobę.

💉skąpomocz (oliguria) – poniżej 60 ml na godz., poniżej 400 ml na dobę.

💉wielomocz (poliuria) – powyżej 2,5 litra na dobę.

Wiek	Ilość moczu na dobę	Liczba mikcji na dobę
Noworodek		Do 40 razy
1.–2. doba życia	30–60 ml
3.–10. doba życia	100–300 ml
11.–30. doba życia	150–350 ml
Niemowlę	250–500 ml	Do 30 razy
Dziecko w wieku przedszkolnym		6–8 razy
1.–3. rok życia	500–600 ml
4.–5. rok życia	600–700 ml
Dziecko w wieku szkolnym		4–6 razy
6.–8. rok życia	650–1000 ml
9.–14. rok życia	800–1400 ml
Dorośli	1500–1800 ml	4–6 razy

Dobowa zbiórka moczu

Dobowa zbiórka moczu (DZM) polega to zbiór moczu oddanego w ciągu 24 godzin. Zbiórkę rozpoczyna się rano, poza pierwszą porcją moczu oddaną po nocy. Ostatnią gromadzoną porcją moczu jest pierwsza porcja moczu oddana następnego ranka. Mocz należy trzymać w zamkniętym dużym naczyniu. Po zakończeniu procedury mocz należy wymieszać i pobrać ok. 100 ml do pojemnika na mocz.

Diureza godzinowa

Diureza godzinowa to ocena procesu wydalania moczu w ciągu godziny przy jednoczesnym uwzględnieniu ilości podanych płynów. Norma dla diurezy godzinowej wynosi 0,5–1 ml/kg m.c./godz.

Saturacja krwi

Zawartość oksyhemoglobiny we krwi wynosi ponad 90% (nawet w przypadku osób palących). Wysycenie tlenem hemoglobiny krwi tętniczej (SaO2) wynosi prawidłowo 95–98%. U osób powyżej 70. roku życia wartość ta wynosi 94–98%, a podczas tlenoterapii nawet 99–100%. Niewydolność oddechowa występuje w przypadku saturacji poniżej 90%.

Patologiczne obniżenie saturacji występuje w chorobach płuc i oskrzeli, chorobach układu krążenia, wadach serca i na obszarach o obniżonym ciśnieniu atmosferycznym (>2500 . n.p.m.).

Pulsoksymetria to stopień nasycenia tlenem krwi tętniczej. Jest to nieinwazyjna metoda przezskórnego oznaczania wysycenia krwi tlenem. Polega na pomiarze saturacji za pomocą pulsoksymetru. Jednocześnie rejestrowana jest częstość pracy serca (puls).

Czujnik pulsoksymetru można założyć na palec ręki lub stopy, małżowinę uszną, skrzydełka nosa. U noworodków czujnik zakłada się na stopę lub nadgarstek.

Ośrodkowe ciśnienie żylne

Ośrodkowe ciśnienie żylne (OCŻ) ocenia obieg krwi w układzie krwionośnym. Na OCŻ wpływają: rzut serca, skurcz mięśni szkieletowych, aktywność oddechowa, zmiana pozycji ciała i napięcie układu współczulnego. Pomiaru można dokonać za pomocą manometru wodnego lub metodą elektroniczną.

Niskie wartości OCŻ	Wysokie wartości OCŻ	Fałszywy pomiar
-hipowolemia, -wstrząs, -zaburzenia funkcji ośrodka naczynioruchowego	-niewydolność prawokomorowa, -obrzęk płuc, -zatorowość płucna, hiperwolemia, -tamponada serca, -nadciśnienie tętnic płucnych, -zaburzenia funkcji ośrodka naczynioruchowego	-pobudzenie pacjenta, -pomiar przy wdechu, -błędne wyznaczenie punktu zerowego, -powietrze w zastawce, niedrożność lub zgięcie kaniuli w żyle

Szczytowy przepływ wydechowy

Szczytowy przepływ wydechowy (ang. peak expiratory flow – PEF) to parametr spirometryczny. Określa najwyższe natężenie przepływu powietrza przez drogi oddechowe podczas maksymalnie nasilonego wydechu. Jest wyrażany w litrach na minutę. Pozwala na wczesne rozpoznanie astmy oskrzelowej.

Na jego wartość wpływają płeć, wiek, wzrost, pora dnia i rasa.

Pomiar wykonywany jest dwa razy dziennie o tej samej porze dnia przez okres 2–3 tygodni. Należy wykonać go przed podaniem leków rozszerzających oskrzela.

PEF minimalny – pomiar rano między godziną 4.00 a 6.00,

PEF maksymalny – pomiar po południu między godziną 16.00 a 18.00.

Pomiary pozwalają określić indywidualną wartość maksymalną PEF. Wartość ta jest punktem odniesienia (100% normy dla pacjenta) oraz pozwala ustalić zmienność dobową PEF, DPEF. Wynik pomiaru określa się jako wskaźnik szczytowego przepływu wydechowego (ang. peak expiratory flow rate – PEFR). Dobowa zmienność nie powinna przekraczać 20%.

Dobowa zmienność PEF = PEFmax – PEFmin: PEFmax × 100%

Prawidłowa wartość PEF u dorosłego wynosi 400–600 litrów na minutę. U osób z astmą wskaźnik ten wynosi 200– 400 litrów na minutę, a w ciężkich przypadkach może spadać do 100 litrów na min. lub poniżej.